DAO LAM CON TRONG CA DAO

ĐẠO LÀM CON TRONG CA DAO

Con người có bố có ông

Như cây có cội, như sông có nguồn.

Người Việt thường lấy chữ hiếu làm trọng. Đã có thời gọi là đạo hiếu hay đạo làm con. Đạo là một lối sống ngang hàng như khuôn phép của một tôn giáo. Nếu lấy việc thờ Trời là Đạo của người bình dân Việt Nam, thì việc phụng dưõng cha mẹ và thờ cúng ông bà tổ tiên là thực hành phần hình nhi hạ của đạo thờ Trời. Đó là đặc điểm của văn hoá Việt. Ngày nay chúng ta còn giữ được đạo hiếu là còn giữ được một phần văn hóa dân tộc, còn giữ được nền tảng gia đình Việt Nam.

Gần gủi nhất, hiếu là sự đối xử tốt đẹp của con cái đối với cha mẹ. Xa hơn hiếu còn là sự kính trọng biết ơn của con cháu đối với ông bà, tổ tiên.

Vua tôi sẳn có nghĩa đây,

Cha con thân lắm, đấng người nên trông.

Khi ấp lạnh, lúc quạt nồng.

Bữa dâng ngon ngọt, bữa dùng sớm trưa.

Ở cho thoả chí người xua,

Đền ơn trả nghĩa thuở xưa bế bồng.

Ca dao nhìn hiếu một cách thực tế và gắn liền với cuộc sống hàng ngày. Tuy chỉ là lời ca ngắn gọn, nhưng cũng bao gồm được nhiều vấn đề về hiếu rất thú vị.

I. HIẾU LÀ BIẾT CÔNG ƠN CHA MẸ SINH THÀNH :

Công ơn sinh ra và nuôi dưỡng từ ngày còn thơ :

Gió mùa thu mẹ ru con ngủ,

Năm canh chầy thức đủ năm canh.

Ngày nào em bé con con,

Bây giờ em đã lớn khôn thế này:

Cơm cha, áo mẹ, công thầy

Nghĩ sao cho bỏ những ngày ước ao.

Nuôi con cho được vuông tròn.

Mẹ thầy dầu dãi, xương mòn gối long.

Con ơi, cho trọn hiếu trung,

Thảo ngây một dạ, kẻo luống công mẹ thầy

Ơn cha nặng lắm ai ơi,

Nghĩa mẹ bằng trời, chín tháng cưu mang.

Công ơn cha mẹ mang mang cùng trời đất. Nhìn vào đâu con cái cũng thấy công ơn cao dày của cha mẹ :

Ngó lên trời thấy cặp cu đang đá

Ngó ra ngoài biển thấy cặp cá đang đua

Đi về lập miễu thờ vua

Lập trang thờ mẹ, lập chùa thờ cha.

Đó là những lời ca mẹ ru con ngủ. Nghe mãi nghe hoài con trẽ cũng nhớ vào lòng. Lập trang ở trong nhà để được giữ hình ảnh mẹ bên cạnh. Còn cha thờ chùa là nơi công cộng trong xóm làng, nơi làm sáng danh gia đinh và xã hội. Người Việt đi đâu cũng mang theo gia đinh. Ngày trước khi di cư vào nam, chúng ta mang theo cả gia đình . Ngày nay di tản ra hải ngoại chúng ta không ai mang theo vợ chồng con cái, mà còn mang theo cả ông bà, cha mẹ, nếu là căn bản của đời sống Việt Nam. Chính cha mẹ cũng luôn nhắc nhở con cái mình về công ơn lớn lao như trời biển của đấng sinh thành dưỡng dục:

Mẹ nuôi con bấy lâu rồi,

Nuôi con cho đến thành người mới nghe.

Công cha như núi ngất trời,

Nghĩa mẹ như nưóc ở ngoài biển đông.

Núi cao biển rộng mênh mông,

Cù lao chín chữ, ghi lòng con ơi ¡

Công cha như núi Thái Sơn

Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra.

Một lòng thờ mẹ kính cha,

Cho tròn chữ hiếu mới là đạo con.

HIẾU LÀ NHỚ THƯƠNG CHA MẸ KHI XA CÁCH.

Trong xã hội nông nghiệp, con cái khi trưởng thành, thường sống chung hoặc sống gần gủi với cha mẹ. Con trai thường xa nhà khi đi lính hoặc đi làm quan sau khi đỗ đạt. Con gái thường xa nhà khi phải lấy chồng xa. Lòng hiếu được giải bày qua những lời tâm sự nhớ thương.

Ngó lên Hòn Kẽm, Đá Dừng,

Thương cha nhớ mẹ quá chừng bạn ơi.

Ngó lên ngó xuống thì vui,

Ngó về quê mẹ ngậm ngùi nhớ thương.

Ngó lên dàng dạng da trời

Thương cha nhớ mẹ biết đời nào nguôi

Xót xa thay cho nỗi nhớ thương của người con phải lìa xa cha mẹ.

Vẳng nghe chim vịt kêu chiều,

Bâng khuâng nhớ mẹ, chín chiều ruột đau.

Thương thay chín chữ cù lao,

Ba năm nhũ bộ biết bao nhiêu tình

Dù cha mẹ có già nua đi nữa, việc xa cha mẹ vẫn là một điều đau khổ cho con cái.

Cha già tuổi đã dư trăm.

Chạnh lòng nhớ tới, đầm đầm châu sa.

Nuôi con mới biết sự tình

Cảm thương cha mẹ nuôi mình ngày xưa.

Thương cha nhớ mẹ quay quắt trong lòng, đôi khi xáo trộn cả sinh hoạt hàng ngày. Chỉ nghĩ đến cha mẹ không được săn sóc cho được ấm no, người con xa nhà khó lòng vui thú sinh hoạt hiện tại dù là một bữa ăn hàng ngày.

Gió đưa cây cửu lý hương,

Giờ xa cha mẹ thất thường bữa ăn.

Sầu riêng bữa chẳng muốn ăn,

Đã bưng lấy bát lại dằn xuống mâm

Ngay cả khi đã lớn, thành vợ thành chồng mà cha mẹ chẳng còn thì hàng ngày lòng nhớ thương vẫn canh cánh bên lòng :

Anh làm rể bên em, có cha mà không có mẹ,

Em làm dâu bên anh, có mẹ mà không có cha.

Bửa ăn nước mắt nhỏ sa,

Thân phụ ơi thân phụ hởi, đi đâu mà bỏ con.

Câu cuối nghe xót xa như tiếng khóc nỉ non trong một đám tang.

HIẾU LÀ PHỤNG DƯỠNG MẸ CHA.

Ngồi buồn thương mẹ nhớ cha,

Gối loan ai đỡ kỷ trà ai nâng.

Không được gần gũi, kề cận với cha mẹ già tạo ra nhiều lo lắng nhớ thương.

Đi đâu mà bỏ mẹ già,

Gối nghiêng ai sửa, chén trà ai dâng ¿

Không phụng dưỡng được cha me, xem như là bất hiếu :

Mẹ già ở tấm lều tranh,

Đói no không biết, rách lành chẳng hay.

Nuôi dưỡng săn sóc, săn sóc cha mẹ khi già yếu là hình thức hiếu căn bản trong đòi sống gia đình. :

Mẹ già đầu bạc như tơ,

Lưng đau con đõ, mắt mờ con nuôi

Ngày đêm may vá kiếm tiền,

Trước nuôi cha mẹ sau tuyền đạo con

Sự phụng dưỡng không đòi hỏi phải cao sang. Cung cách phụng dưỡng mới nói lên được lòng hiếu thảo :

Anh đi vắng cửa vắng nhà,

Giường loan gối quế, mẹ già ai nuôi ?

Cá rô anh chặt bỏ đuôi,

Tôm càng bóc vỏ, anh nuôi mẹ già.

Ba tiền một khứa cá buôi,

Cũng mua cho được mà nuôi mẹ già

Người Huế có thêm một cách phụng dưỡng rất địa phương :

Tôm rằn lột vỏ bỏ đuôi

Gạo de An Cựu mà nuôi mẹ già.

Con cái ăn thứ gì thì cha mẹ ăn thứ đó, không đòi hỏi phải cao sang, với gia đinh bình dân thì cơm với cá là món ăn căn bản cho cha mẹ. Nếu có một chút hy sinh quyền lợi căn bản của chính mình, như nhịn phần cơm của mình để nuôi cha mẹ, thì lòng hiếu mới trọn vẹn :

Đói lòng ăn hột chà là,

Để cơm nuôi mẹ,mẹ già yếu răng.

Đói lòng ăn trái ổi non,

Nhịn cơm nuôi mẹ cho tròn nghĩa xưa

Ngày nay chúng ta vẫn còn tiết kiệm từng miếng ăn, từng mảnh áo, để có ít tiền gởi về cho cha mẹ ở nơi xa. Đáng kính thay lòng hiếu thảo của người con Việt Nam.

Lòng hiếu của con nguời binh dân thiết tha, đậm đà và thực tế hơn cảnh cắt thịt của mình cho cha mẹ ăn, hay ôm gốc măng mà khóc như trong nhị thập tứ hiếu cuả Nho gia.

Nếu phải xa nhà vì công việc làm ăn, người chồng dặn dò người vợ trẻ một vài phương cách phụng dưỡng cha mẹ già thay mình.

Liệu mà thờ kính mẹ già,

Đừng tiếng nặng nhẹ, người ta chê cười.

Dù no dù đói cho tươi,

Khoan ăn bớt ngủ, liệu bài lo toan.

4. HIẾU LÀ THÀNH ĐẠT. :

Thành công trong việc làm ăn, đạt được công danh qua việc học hành thi cử cũng là một hình thức báo hiếu, tức là làm rạng rỡ danh giá tổ tiên, nhưng cũng là phương cách có nhiều tiền để giúp cho việc phụng dưỡng mẹ cha được chu đáo hơn, mới gọi là đền ơn cha mẹ cho tròn chữ hiếu.

Ngó lên trời, trời cao lồng lộng,

Ngó xuống đất, đât rộng mênh mông.

Biết rằng chừ cá gáy hóa rồng,

Đền ơn thầy mẹ ẩm bồng ngày xưa.

Quan niệm này vẫn còn ảnh hưởng đến chúng ta cho đến ngày nay. Nhiều phụ huynh đã khuyến khích, đã hy sinh tốn kém cho con cái học xong bốn năm đại học. Phần lớn con chúng ta đạt được cấp bằng tiến sĩ, cử nhân đủ mọi ngành. Đó là thành quả đẹp, khởi đi từ lời ca văng vẳng từ ngàn xưa :

Con ơi muốn nên thân người,

Lắng tai nghe lấy những lời mẹ cha.

Gái thời dệt thấm thêu hoa,

Khi vào canh cửi, khi ra thêu thùa.

Trai thời đọc sách ngâm thơ,

Dùi mài kinh sử để chờ kịp khoa.

Mai sau nối được nghiệp nhà,

Trước là đẹp mặt, sau là ấm thân.

Cần cù chăm chỉ cấy cày cũng là hiếu, vì hoa màu thu hoạch lại được dùng trong công việc phụng dưỡng mẹ cha :

Em thì đi cấy ruộng bông,

Anh đi cắt lúa để chung một nhà.

Đem về phụng dưỡng mẹ cha,

Muôn đòi tiếng hiếu người ta còn truyền.

Làm ăn được mùa cùng dể dàng thực hiện lòng hiếu thảo :

Trời cho cày cấy đầy đồng,

Xứ nào xứ ấy trong lòng vui ghê.

Một mai gặt lúa mang về,

Thờ cha kính mẹ nhiều bề hiếu trung.

HIẾU LÀ BIẾT PHỤNG THỜ TỔ TIÊN.

Thờ cha mệ, ở hết lòng,

Ấy là chữ hiếu dạy trong luân thường

Phụ mẫu bên anh cũng nhu phụ mẫu bên nàng,

Lẽ thường anh cũng phải tạc đá bia vàng để thờ chung.

Một điểm đặc biệt trong văn hoá gia đình Việt Nam là con rễ hay con dâu đều gọi cha mẹ chồng hay cha mẹ vợ là cha mẹ. Cha mẹ hai bên là tứ thân phụ mẫu. Xem đó là liên hệ trực tiếp trong gia đình. Cha mẹ chồng, cha mẹ vợ đều được gọi là cha mẹ, cùng một từ như cha mẹ ruột. Cha mẹ gọi con dâu hay con gái với một từ chung là con. Từ con do cha mẹ gọi ra không có sự phân biệt con trai hay con rể. Việc gọi chung từ con, cha, mẹ không thể là sự ngẩu nhiên của ngôn ngữ, mà là một điểm son của văn hoá gia đình. Việt nam rất giàu từ ngữ để chỉ sự khác biệt về sự liên hệ gia đình gián tiếp như : nội ngoại, bác bác, chú thím,cậu mợ, cô dượng, dì dượng, anh chi …

Thực tế có sự khác biệt về tình cảm và huyết tộc giũa cha mẹ ruột với cha mẹ chồng, hoặc cha mẹ vợ, nhưng tập tục và đời sống khi thực hành chữ hiếu đã nâng tứ thân phụ mẫu ngang hàng với nhau :

Phụ mẫu thiếp cũng nhu phụ mẫu chàng

Hai bên phụ mẫu tạc bốn chữ vàng thờ chung.

Ngay cả khi vợ chồng xa nhau rồi, lòng hiếu đối với cha mẹ đôi bên cũng không hề thay đổi. Đáng cảm phục thay tình gia đình của người bình dân Việt Nam.

Phụ mẫu tình thâm,

Phu thê nhân ngãi trọng.

Một mai anh có xa em rồi, em thờ vọng mẹ cha

Anh đi ghe cá cao cờ

Ai nuôi cha mẹ ai thờ tở tiên ¿

Phụng thờ tổ tiên là điểm đặc biệt của văn hoá Việt Nam. Người bình dân sống tự nhiên thoải mái với việc cầu Trời và thờ Ông Bà tổ tiên của mình. Xem việc phụng thờ ông bà tổ tiên là lối sống tự nhiên, là một phương cách biểu lộ lòng hiếu thảo với cha mẹ. Khi cha mẹ, ông bà đã qua đời, hiếu được bày tỏ qua sự tôn kính phụng thờ. :

Công danh hai chữ tờ mờ,

Lấy gì khuya sớm phụng thờ tổ tiên.

Khôn ngoan nhờ đức cha ông,

Làm nên phải nhớ tổ tông phụng thờ.

Khi cha mẹ già yếu thường ở chung với con cái. Khi cha mẹ ốm đau con cái tự tay săn sóc. Khi cha mẹ lâm chung con cái thường gần gủi bên cạnh. Nếu không được như vậy thì ít nhất cũng phải chịu tang. Kim Trọng từ giả Thúy Kiều để về thọ tang cha, Nguyễn Đình Chiểu bỏ thi để về chịu tang cha mẹ.

Chữ rằng : vẩn tổ tầm tông.

Cháu con nở bỏ cha ông sao đành.

Đau xót nhất là sự chia xa đôi ngã âm dương. Chúng ta thường biết nhiều bài điếu văn xót xa thấm thía giữa người ở lại khóc kẻ ra đi. Trong văn chương bình dân cũng có vài bài văn tế. Đặc biệt nhất là bài ca dao tể mể : lời lẽ thiết tha, ý tình thống thiết :

Trời hỡi Trời ¡ sao dời vật đổi.

Nên chi cỏ héo hoa sầu ¡

Kể từ ngày nương tựa lều tranh

Công on mẹ kể không xiết kể!

Tuần cay đắng chín trăng có lẻ

Chữ sinh thành nghĩa mẹ tày non

Bên ướt mẹ nằm bên ráo phần con.

Mẹ nuôi con vuông tròn khôn lớn

Cho con xin đền miếng ngọt mùi ngon

Nào hay đâu bóng xế đầu non

Trong phút chốc đã phân chia đôi ngã !

Đêm năm canh nghe con ve kêu giục giả

Ngày sáu khắc nhìn đèn hắt hiu !

Con đương mơ màng sực tiếng mẹ kêu

Muốn tìm mẹ, tìm sao đặng mẹ?

Ba tất đất táng an theo lệ

Tấm lòng thành chưa thỏa lòng con.

Chốn mộ phần con gởi nước non

Một chén rượu ngọt, giả từ thân mẹ.

Ô hô ! Ai tai ! Phục duy thượng hưởng !

Xa đồng mà không trông thấy ! U hu !

Mai đà hạc lánh hình du

Tây phưong đất phật mẹ đi không về !

Mồ yên mã đẹp cũng là một hình thức báo hiếu. Điều này vẫn còn ở trong lòng những người con phải đi lập nghiệp phương xa. Khi điều kiện kinh tế cho phép, một trong những việc hiếu đầu tiên là chỉnh trang nhà thờ và lăng mộ tổ tiên.

Công cha ba năm sinh thành tạo hóa,

Nghĩa mẹ chín tháng cưu mang.

Hai đứa mình lấy chi đền nghĩa báo ân,

Lên non cao gánh đá, xuống xây lăng phụng thờ.

Ơn cha ba năm cúc dục,

Nghĩa mẹ chín tháng cưu mang.

Bên ướt mẹ nằm, bên ráo con lăn.

Biết lấy chi trả nghĩ khó khăn,

Đôi lứa ta lên non xắn đá, xây lăng phụng thờ.

Việc kỵ giỗ, chú trọng đến lòng kính mến nhớ thương. Bàn thờ lạnh tanh, không hương khói ấm cúng, là điều đau lòng cho con cái.

Ngó lên nhang tắt, đèn mờ,

Mẫu thân đâu vắng, bàn thờ lạnh tanh.

Ngay cả cổ bàn đang khi kỵ giỗ cũng đơn giản thôi. Đó là những món ăn thân thiết, bình dị, dân dã trong đời sống hàng ngày như rau muống, nước tương mà cô thôn nữ đã dùng để phụng dưỡng cha mẹ già.

Nhà em có vại cà đầy,

Có ao rau muống có đầy chum tương.

Dù không mỹ vị cao lương,

Trên thờ cha mẹ, dưới nhường anh em.

Một nhà vui vẻ êm đềm,

Đói no tùy cảnh, không thèm lụy ai.

Chỉ những người giàu sang, chỉ mới có cổ bàn đầy xôi thịt :

Cồng cọc bắt cá dưới bàu,

Cha mẹ mày giàu đám giỗ đầu heo.

Kỵ giỗ là một phương cách tuyệt vời để duy trì và phát huy tinh thần gia tộc.Trong mùi trầm hương lâng lâng ngào ngạt của một lễ giỗ rất dễ cho ta nhận ra tinh thần ông bà hiện hữu qua hình dặng qua phong cách của chúng ta và của đám con cháu đang quay quần trước bàn thờ. Vì tánh cách nhân bản và thiết thực của viêc thờ cúng ông bà tổ tiên, mà các tôn giáo khi du nhập vào Việt Nam đã dể dàng hòa đồng với niềm tin này. Nho, Thích, Lão đã được thờ chung với ông bà tổ tiên. Gần đây giáo quyền công giáo đã có tông thư để giáo hữu tham dự hay tổ chức lễ giỗ ông bà tổ tiên. Dù theo tôn giáo nào, người Việt Nam cũng giữ việc thờ kính tổ tiên.

PHÂN VÂN CHỮ HIẾU VÀ TÌNH

Dù đã có nhiếu thiếu nữ quyết định không lập gia đình riêng vì muốn gần gủi cha mẹ để lo tròn chữ hiếu. Thay cha mẹ để nuôi dưỡng em út cũng là một cách thực hiện chữ hiếu. Cũng có nhiều người chị cả không chịu lấy chồng, ở vậy nuôi nấng đàn em khi cha mẹ không may đã qua đòi sớm.

Ơn hoàì thai như biển,

Ngãi dưỡng dục tợ sông

Em nguyền ở vậy phòng không,

Lo đàng cha mẹ cho hết lòng phận con.

Ơn mẹ như biển, nghĩa cha như sông. Biển bao la rộng lớn hơn sông. Ơn mẹ thật sự lớn hơn nghĩa cha.

Niềm kim thạch, nghĩa cù lao,

Bên tình bên hiếu ở sao cho tuyền.

Con trai mới lớn, còn ở với mẹ cha, dôi khi gặp khó khăn giữa việc : hiếu với mẹ cha hay trọn tình với người yêu :

Chim kêu ải Bác, non Tần,

Nửa phần thương me, nửa phần thương em?

Thì người con gái thường giúp cho người yêu hoàn thành chữ hiếu để giữ trọn chữ tình :

Mẹ già anh ở nơi nao ¿

Để em tìm vào hầu hạ thay anh.

Người con trai muốn sống trọn hiếu và tình, thường đặt câu hỏi với người yêu thay cho lời trần tình, hay lời cầu xin :

Đèo nào cao cho bằng đèo Châu Đốc,

Đất nào dốc cho bằng đất Nam Vang.

Một tiếng em than : hàng lụy nhỏ,

Anh có mẹ già biết bỏ ai nuôi.

Nước chảy xuôi con cá buôi lội ngược,

Anh muốn thương nàng có được hay không ?

Các nàng này thực tế và khôn ngoan, biết rằng con trai khi đã hiéu với mẹ thì thường yêu thương chung tình với vợ, nên các nàng không ngần ngại trả lời :

Mẹ già là mẹ già chung,

Anh lo thuốc thang, em giùm cháo cơm

Mẹ già hai đứa nuôi chung,

Đứa lo cơm cháo, đứa giùm thuốc thang.

Tự Lực văn đoàn với chủ trương ‘hoàn toàn theo mới’ đã nặng tay đã kích cảnh mẹ chồng nàng dâu của ảnh hưởng nho giáo, mà bỏ qua những tình hiếu đẹp đẽ của nàng dâu và mẹ chồng trong nếp sống bình dân.

Trong ca dao tình và hiếu giao hòa với nhau, tạo nên gia đình triu mến hạnh phúc. Nhiều thiếu nữ cũng gặp khó khăn, Họ đòi hỏi người yêu phải thông cảm :

Chàng ơi : ơn thầy ba năm cúc dục,

Nghĩa mẹ chin tháng cưu mang.

Ai đền ơn cho thiếp.

Mà nhủ thiềp trao ân tình.

Chẳng lo thân bậu với qua,

Lo chút mẹ già đầu bạc tuổi cao.

Chim còn mến cội mến cành,

Anh cũng biết cho em,

Còn mến nghĩa sinh thành của mẹ cha.

Cho đến ngày cưới, người con gái chính thức thưa trình và tạ ơn cha mẹ trong khuôn phép lễ nghi của gia đình.

Con lạy cha hai lạy một quỳ,

Lạy mẹ bốn lạy, con đi lấy chồng.

Nếu người con gái nhẹ dạ theo chàng,nàng phân vân đặt câu hỏi cho chính mình hay cho chàng :

Nhớ hồi mẹ đẻ thiếp ra,

Nhai cơm sún nước lớn mà chừng ni.

Nghe lời chàng, bỏ mẹ ra đi,

Thất hiếu với phụ mẫu

Có hề chi không, hỡi chàng ¿

Thì người thanh niên cũng nhẹ nhàng khuyên nhủ người yêu hãy lo công cha nghĩa mẹ trước :

Công cha nghĩa mẹ ai đền,

Mà em ôm áo, ôm mền theo anh ¿

Với người con gái chữ hiếu thường nặng hơn chữ tình :

Công sinh dục bằng công tạo hóa,

Có mẹ cha, sau mới có chồng .

Em nhớ khi dìu dắt ẫm bồng,

Nay em lao khổ não nùng, không than.

Nếu tình duyên trắc trở, thì phụng dưỡng mẹ già cũng là phương cách giải quyết tốt đẹp :

Nên thì lập kiểng trồng hoa,

Chẳng nên đá kiểng trồng cà dái dê.

Chẳng nên thiếp trở lộn về,

Dưỡng nuôi từ mẫu trọn bề hiếu trung

HIẾU VÀ BỎ NHÀ ĐI TU

Đi tu đối với người bình dân là cắt đút mọi liên lụy tình cảm, trong đó có tình gia đinh. Điều này không được chấp nhận. Đối :với họ : hiếu cũng là tu. Đạo hiếu thực tế hơn..

Tu đâu cho bằng tu nhà.

Thờ cha kính mẹ mới là chân tu.

Hiéu là đạo sống của người bình dân Việt Nam. Nếu phải lựa chọn, chắc chắn người con có hiếu sẽ chọn việc đền đáp công ơn cha mẹ trước khi bỏ nhà lên chùa với Phật.

Lên chùa thấy Phật muốn tu,

Về nhà thấy mẹ công phu chưa đền.

Chính giáo lý nhà Phật cũng quan niệm : cha mẹ ở nhà như là Phật ở trần thế.

Có hai Phật sống trong nhà :

Sớm hôm lễ niệm đi xa đâu cần.

Nếu phải lo tròn chữ hiếu rồi mới được vào chùa, thì việc tu hành sẽ khó đạt được với người có lời cầu xin cha mẹ sống đời với con

Đêm thắp ngọn đèn trời,

Cầu cho cha mẹ sống đời với con

Và như vậy cha mẹ dù không sống đời với con thì trách nhiệm với cha mẹ cũng còn mãi cho đến ngày để chế mang tang cho cha mẹ.

Một mai bóng xế cội tùng,

Mũ rơm ai đội, áo thùng ai mang.

Và nếu đi tu rồi, thì cũng khó tránh được, miệng tiếng của thế gian.

Tiểu kia đến ở chùa ta,

Một là giận mẹ hay là giận thân.

Đêm nằm mà nghĩ xa gần,

Con người như thế đem thân ở chùa,

Ở chùa ăn những tương chua.

Ăn rau muống héo ăn dưa cần già,

Sao không nghĩ đến cửa nhà,

Bát cơm manh áo, mẹ già ai nuôi ?

Có suy nghĩ xa gần đó, nhưng vẫn thấy việc lo bát cơm manh áo cho mẹ già là quan trọng hơn, là đáng làm trước khi đem thân gởi chùa.

MỘT TRIẾT LÝ DÂN TỘC VIỆT TRONG CA DAO .

Trên đây chúng tôi chỉ sưu tập và trình bày sơ lược một số câu ca dao theo chủ đề chữ hiếu, chưa đến lúc đi sâu vào nội dung từng bài để tổng hợp rồi trình bày như là một quan điểm triết lý cho đời sống của người bình dân Việt Nam. Thật ra người bình dân không cần những điều tôi muốn làm. Họ chỉ cần những bài ca để ru con. Những bài ca chan chứa tình người, tình gia đình. Họ hát lên như một lối trình bày, như một lời cầu mong, như một sự gởi gấm. Họ mong rằng con cháu nghe qua, tự rút ra cho mình những tình cảm, những phương cách sống và sự liên hệ giữa con cái với cha mẹ, ông bà.

Nhưng không phải vì sự bình dị, đơn giản của người bình dân mà chúng ta lại cho rằng người Việt Nam không không có một nền triết học dân tộc nhu của Tàu, của Tây. Họ có đó, nhưng muốn hiểu được triết lý của họ, chúng ta phải trở về với họ bằng tâm tình, bằng hồn dân tộc, hơn là khoa học lý trí. Tôi cảm thấy vui lúc biết các cụ đồ Nho, đùa bởn văn học bình dân bàng câu : Nôm na là cha mách quẻ,Mách quẻ là mẹ nôm na.

Ngày nay chủ thuyết vô gia đinh và tự do cá nhân đưa đến cảnh con cái phê phán mẹ cha, hoặc thoát ly gia đình quá sớm . Cả hai chủ thuyết trên đã làm tan rã gia đình , gây nhiều khó khăn cho dời sống của con cái và làm lung lây lòng hiếu thảo của người Viêt Nam.

Nguyễn văn Mỹ

Irvine, California

07,2007.

TÀI LIỆU THAM KHẢO :

Phong tục miền Nam qua mấy vần ca dao của Đào Văn Hội do nhà sách Khai Trí Sài gòn 1961.

Việt nam thi văn hợp tuyển của Trần Trọng Kim do Bộ giáo dục tái bản, Sài gòn 1968.

Kinh thi Việt Nam của Trương Tửu, do nhóm Xuânb Thu tái bản, Texas 1984.

Về với ca dao của Duyên Anh do Vũ Trung Hiếu xuất bản, California 1995.

Kho tàng ca dao người Việt của nhóm Nguyễn xuân Kính do văn hoá xuất bản, Hà nội 2001.

Hương Hoa Dân Việt của Lã Mộng Thường do Xuân Thu phát hành ,texas, không ngày tháng .

Ngôn xứ Thời đại của Nguyễn Chính Kết do hy vọng xuất bản, Hoa Kỳ 2001.